Dankzij de steun van een RITHA Specialist durven we de oude situatie los te laten en de weg van voltijds hoogbegaafdenonderwijs te gaan onderzoeken. Dat gaat niet zomaar. Overal waar we aankloppen voor een kennismakingsgesprek moeten we eerst een onderzoeksverslag laten zien. Totaal IQ < 130? Bijkomende diagnoses? Dan geen toegang en geen afspraak. Ik denk aan de ouders van vermoedelijk hoogbegaafde kinderen die geen geld hebben om goed onderzoek te laten verrichten. En aan hoogbegaafde kinderen die op basis van hun gedrag een extra diagnose krijgen, terwijl ze reageren op een omgeving die niet weet aan te sluiten. Als ik het onderzoeksverslag van onze dochter deel met de verschillende schooldirecteuren, besef ik dat we bevoorrecht zijn. Na de zomer maken we de overstap. En onze dochter bloeit op.

‘Ik hoor dat jullie van school veranderd zijn,’ zegt mijn zus tijdens een verjaardag. ‘Waarom?’ We hebben nog twee hoogbegaafde kinderen, maar hebben het woord ‘hoogbegaafd’ nooit genoemd in onze familie. Ik vermijd het onderwerp liever, omdat het vooroordelen oproept. ‘Ik zit op een hb-school’, roept mijn dochter vrolijk. Mijn zus kijkt me vragend aan. Nu moet ik wel. ‘Voltijds hoogbegaafdenonderwijs,’ zeg ik en glimlach zenuwachtig, alsof ik me verontschuldig. Ik vertel dat het al een tijd niet goed ging op de vorige school en dat de kinderen hoogbegaafd zijn. Mijn broer onderbreekt me. ‘Zijn ze getest?’ Zijn woorden klinken fel en hard. Ik knik. Het wordt stil in de ruimte. In de blikken van mijn familie lees ik ongeloof. Snel zeg ik dat het inmiddels goed gaat en verander van onderwerp. ‘Hoe is het met Emma? Zij gaat volgend jaar toch naar de middelbare school?’ Mijn zus begint uitgebreid te vertellen. Op de terugweg naar huis heb ik buikpijn. Het delen met vrienden en familie, over onze ontdekking en zoektocht, brengt tot nu toe eerder afstand dan nabijheid. ‘Vertel maar niet aan anderen dat je hoogbegaafd bent,’ wil ik tegen mijn kinderen zeggen.

Drie maanden later rijden we de camping in Drenthe op. Deze week komen we met meer dan honderd gezinnen, allemaal bekend met hoogbegaafdheid, samen. Ouders vinden elkaar en wisselen ervaringen uit. Kinderen die uit het onderwijs gevallen zijn, ontmoeten andere kinderen om vriendschap mee te sluiten. Mijn man trekt zich terug met zijn boek en wenst ons veel plezier. Net als onze oudste. Mijn dochter vliegt haar campingvriendin in de armen. Ze hebben elkaar vorig jaar leren kennen, toen we voor het eerst meegingen. Opgelucht haal ik adem en ontspan. Hier is het woord ‘hoogbegaafdheid’ een heel normaal woord en mogen we zijn wie we zijn, zonder eerst een onderzoeksverslag te laten zien.

Het bericht ‘Zijn ze getest?’ (recht op je hoogbegaafdheid) verscheen eerst op Stichting iQ+.

‘Ik geef dit advies bijna nooit, probeer mensen juist vaak in contact te brengen met hun gevoel, maar jou adviseer ik om iets minder te voelen.’ De therapeut van onze dochter kijkt me serieus aan. Ik lach, maar begrijp wat ze bedoelt. Niet omdat voelen het probleem is, maar omdat een intens gevoelsleven en een scherp rechtvaardigheidsgevoel het moeilijk maken om verder te gaan in een wereld die vaak ongevoelig en onrechtvaardig is.

Sinds een paar maanden volgt onze dochter voltijd hoogbegaafdenonderwijs en zijn we van school gewisseld. Na een zoektocht van jaren, met veel gesprekken op school en begeleiding door verschillende deskundigen die allemaal iets bijdroegen, maar nooit echt tot de kern kwamen, lijkt er nu iets te veranderen. We durven voorzichtig te zeggen dat we de juiste stap hebben gezet.

Maar er is veel gebeurd. Er is een bepaalde alertheid in mijn lichaam geslopen. Als de leerkracht op me af komt lopen na schooltijd schrik ik en verwacht gedoe. Totdat blijkt dat ze alleen even wil weten hoe het gaat. Ik praat minder met andere ouders op het schoolplein. Terwijl juist deze ouders weten hoe het is. Mijn systeem lijkt nog in de oude stand te staan. Alsof het er nog niet op vertrouwt dat het hier veilig is.

Onze dochter mist soms haar oude school. En tegelijk sluit ze op haar nieuwe school nieuwe vriendschappen en vertelt ze dat ze zich hier begrepen voelt. Ik herken het. Het is er allebei. Nu de rust terugkeert, komt er ruimte om te groeien, vindt ze haar nieuwsgierigheid naar de wereld terug, maar wordt ook alles wat er is gebeurd voelbaar. Alsof ze ontdooit.

Nooit had ik kunnen bedenken dat het veranderen van school zo’n impact zou kunnen hebben. Het is groter dan alleen een andere manier van onderwijs vinden en van plek wisselen. We waren gehecht aan de oude plek en aan het team, ook al begrepen we elkaar niet altijd. Met meerdere ouders hadden we vriendschappen opgebouwd; hun kinderen kwamen wekelijks bij ons thuis. We zijn iets kwijtgeraakt en niet langer onderdeel van een vertrouwde gemeenschap.

Het voelt als onzichtbaar verlies en heeft impact gehad op onze vriendengroep en familieband. Verlies wordt meestal aan de dood gekoppeld. Mensen die fysiek ziek worden, ontvangen hulp en steun. Voor dit soort verlies is nog weinig aandacht. De meeste mensen met wie we ons verhaal deelden, begrepen onze worsteling met het onderwijs niet. Toen we eenmaal de stap hadden gezet om naar een andere school te gaan, leken ze opgelucht adem te halen. Onderwerp gesloten.

Ik ben selectiever geworden in wat ik deel en met wie. Uit zelfbehoud. Het voelt als de beste keuze voor nu. We hebben een plek gevonden waar we ons zelf kunnen zijn, maar we staan ook meer alleen. Dat maakt me soms verdrietig. Het voelt als rouw. En soms ben ik boos. Dan vind ik het onrechtvaardig dat ons verhaal is verdwenen in een dossier, alsof er niets is gebeurd en niets van wordt geleerd. Een individueel verhaal in plaats van een signaal van een haperend systeem.

Een schoolwissel is zoveel meer dan een praktische verandering. Het betekent ruimte maken voor rouw en een nieuw begin, met een sterk rechtvaardigheidsgevoel en intense gevoelswereld onder je arm.

Het bericht Loskomen en verdergaan na een schoolwissel (hoogbegaafdheid en rouw) verscheen eerst op Stichting iQ+.

Onze jongste gaat één keer per week een uur naar de plusklas van school en krijgt ander rekenwerk dan haar klasgenoten. Van een vrolijke nieuwsgierige peuter is ze veranderd in een angstig meisje met ernstige blik, dat vooral bezig is met het scannen van haar omgeving. ‘Wat wordt er verwacht van mij? Hoe voelt mijn meester zich vandaag? Hoe zorg ik dat ik er bij blijf horen en niet opval? Hoe zorg ik ervoor dat ik mezelf niet laat meeslepen door alles wat ik waarneem? Gedachten en vragen die me zo naar een ander onderwerp en andere wereld voeren of waarvan ik dichtklap. Een geur, de onderstroom, onrechtvaardigheid, geklets, bewegingen en blikken.’ Er is weinig ruimte voor nieuwe dingen. Ze is, onzichtbaar voor anderen, aan het overleven. Als ze aangeeft dat het pluswerk te veel is, moedigt haar leerkracht haar aan door te zetten. Alles voor de leerkuil. Thuis nemen de woede-uitbarstingen toe. Het wordt steeds moeilijker om ’s ochtends op te staan en naar school te gaan. Tegelijk wordt ons vertrouwen in school, de hoop dat we er samen uitkomen, kleiner.

Vlak voor de zomervakantie hakken we de knoop door. Het doet pijn, we zijn gehecht aan deze plek, de ouders, de kinderen en het team. We schrijven onze dochter in voor een dorpsschool twintig kilometer verderop. Een school waar voltijds hoogbegaafden onderwijs wordt aangeboden, gewoon, naast de andere groepen. Én met net zoveel meisjes als jongens. Het gebouw en het plein lijken in niets op de oude school. Alles is kleiner en kaler. Maar onze dochter bloeit op. Haar wangen krijgen weer kleur, ze ontspant, ze hervindt haar nieuwsgierigheid naar de wereld.

Een paar maanden later, op weg naar het kerstdiner, bekijk ik haar door de achteruitkijkspiegel. Ze zit op de achterbank, met haar zelfgemaakte hapjes op schoot. Haar ogen glinsteren. Ze vraagt of ik de lucht zie, hoe mooi de kleuren en dat ze die gaat schilderen als we thuis zijn. ‘Zouden ze op de oude school nu ook Kerst vieren’, mijmert ze. ‘Ik mis ze soms, dan bedenk ik dat ik op een dag weer binnenloop, alsof ik nooit ben weggegaan. Wat zouden ze dan doen?’ We delen ons verlangen om te horen dat je gemist wordt. Ik vraag haar of ze terug zou willen als het kon. Tot mijn verbazing schudt ze haar hoofd. ‘Nee, dit is nu mijn school. Hier begrijpen ze me, zonder dat ik het nog een keer moet uitleggen. Zélfs de jongens.’ Ze lacht om het laatste. ‘Ik heb geen extra werk. Iedereen blijft in de groep.’ Ze staart naar buiten. ‘Misschien komt het omdat iedereen hoogbegaafd is in mijn klas,’ zegt ze. ‘Ik weet het niet, we hoeven het nooit over dat woord te hebben. Hier kan ik gewoon zijn.’

Het bericht Mag ik gewoon zijn? (hoogbegaafd kind) verscheen eerst op Stichting iQ+.

Inmiddels ben ik zelf moeder. Vaak denk ik terug aan de geweldige tijd die ik heb beleefd op de ZMLK-school. Ik ben benieuwd hoe het met de kinderen van toen gaat. Ik denk ook vaak terug aan de ouders met wie ik werkte. Hoe de toelating op onze school voor sommige ouders een opluchting was, eindelijk een plek waar zij en hun kind zich gezien en gehoord voelden. Voor andere ouders was het juist confronterend en het begin van het loslaten van hun toekomstbeeld en rouw. Levend verlies.

De kinderen op onze school functioneerden op ongeveer hetzelfde intelligentieniveau, maar hun sociale omgeving, hun karakter en hun geschiedenis verschilden van elkaar. Sommige kinderen hadden ook een syndroom, ADHD of Autisme. Er ontstonden vriendschappen, maar er waren ook kinderen die elkaar helemaal niet lagen of die niks hadden met elkaar. Net als op een gewone school. Toch vonden ze hier een plek waar het onderwijs wél aansloot op hun behoefte.

Mijn kinderen lijken op de kinderen van de ZMLK, als je kijkt naar hun intelligentieniveau en hoe ver dat verwijderd is van het gemiddelde IQ. Zij bevinden zich alleen aan de andere kant van de normaalverdeling. Je noemt het ook wel hoogbegaafd, een woord dat vooroordelen oproept en dat sommige ouders om die reden liever niet hardop uitspreken. Voor deze kinderen is er geen speciaal onderwijs. De meeste leerkrachten in het reguliere onderwijs hebben op hun opleiding niets geleerd over hoogbegaafdheid, weten niet hoe deze kinderen naar de wereld kijken, denken en voelen. En dat hun onderwijsbehoefte verder gaat dan uitdaging en extra werk.

Mijn dochter veegde gisterenavond gefrustreerd haar leerwerk voor Duits van tafel. ‘Ik begrijp er niets van en het is veel te veel’, riep ze en nog wat boze woorden over de docent. Ze zit in de tweede klas van de mavo. Haar leerkracht volgt een methode waarin de lesstof in kleine, aparte stappen wordt aangeboden. Het lesboek ziet er aantrekkelijk uit, maar ik zie meteen wat het probleem is. Nergens wordt uitgelegd waarom je deze stappen leert en waar naar toe gewerkt wordt. Ik schrijf het woord Duits op papier en maak vertakkingen. Ik laat zien dat om een vreemde taal te beheersen, je de grammaticale regels moet kennen, dat je iets moet weten over de letters die voorkomen in die taal en over hun uitspraak, dat het handig is om de cijfers, dagen, maanden en kloktijden uit je hoofd te leren en om je woordenschat te vergroten. En dat dit allemaal samenkomt in de zinnen waarmee geoefend wordt in het boek. Binnen een uur is mijn dochter weer aan het werk. Omdat ik de stof top-down in plaats van bottom-up heb aangeboden. De docent is heel aardig, maar mijn dochter wil niets van haar weten. Als deze leerkracht kennis had gehad van hoogbegaafdheid, had zij geweten dat haar methode voor de hoogbegaafde leerling in haar klas niet werkt. En misschien hadden ze dan een betere relatie op kunnen bouwen.

Als ik me niet had ingelezen en bijgeschoold op het gebied van hoogbegaafdheid had ik niet geweten dat mijn dochter een andere tactiek nodig heeft. Zo vaak heb ik leerkrachten ontmoet die kinderen met een neutrale blik tegemoet wilden treden en die het woord hoogbegaafdheid liever niet gebruikten. Leerkrachten die vervolgens liefdevol en onbewust keer op keer de plank missloegen.

Ik las een bericht op social media waarin werd opgeroepen om het contact met kinderen voorop te stellen en niet de labels. Als voorbeeld werd ook hoogbegaafdheid genoemd. Het klinkt aannemelijk en mooi. Maar het deed me pijn. Zo lang er geen plek voor hoogbegaafde kinderen is waar passend onderwijs iedere schooldag beschikbaar is,  blijft onderwijs voor deze groep iets waar je zonder al te veel kleerscheuren doorheen moet zien te komen. Waar je pech of geluk hebt met de leerkracht die je treft. Zonder hun intelligentieverslag waarin hoogbegaafdheid is vastgesteld, waren er deuren gesloten gebleven en waren mijn kinderen nog verder klem komen te zitten. Juist vanaf het moment dat mijn kinderen door een hoogbegaafdenbril werden bekeken verbeterde de relatie en konden ze ook op school voorzichtig worden wie ze zijn. Een veilige relatie met hoogbegaafde kinderen op school opbouwen is onmogelijk zonder kennis van hoogbegaafdheid. Dat begint met je verdiepen, het woord erkennen en je neutrale bril afzetten. Er worden nog veel te veel hoogbegaafde kinderen niet gezien en in de steek gelaten.

Het bericht Geef het beestje wél een naam: hoogbegaafdheid verscheen eerst op Stichting iQ+.

Die woorden blijven hangen. Lastige ouders.

Toen onze oudste voor het eerst naar school ging, stonden er ’s ochtends altijd een paar ouders uitgebreid te praten met de leerkracht. Ze vertelden hoe hun kind geslapen had, of er goed gegeten was, en of de meester die dag extra wilde letten op het op tijd naar de wc gaan.

Ik wilde niet zo’n ouder zijn. Veeleisend, met weinig oog voor de andere kinderen in de groep of de taken die al op het bordje van de leerkracht lagen. Niet zo’n lastige ouder.

En toen kwam dat ene meisje in de klas.

Iedere ochtend kwam ze huilend binnen, vastgeklampt aan een van haar ouders. De eerste dag had iedereen met haar te doen, maar na twee maanden begon het geluid te irriteren. Ook de houding van de leerkracht veranderde. Waar ze eerst het meisje op schoot nam en met aandacht naar de ouders luisterde, kreeg het meisje nu een vaste plek in de kring. Het gehuil werd genegeerd.

Haar ouders wurmden zich elke ochtend, met het zweet op hun voorhoofd, los uit haar greep. Ze zetten haar op haar stoeltje en verlieten het lokaal.

Ik sprak haar moeder een keer. Ze vertelde over haar zoektocht: over hoogbegaafdheid, passend onderwijs en alle gesprekken die ze al had gevoerd met school. Het klonk tobberig en uitzichtloos. Ik dacht: Wat zegt dit over deze ouders, dat hun dochter elke dag huilend naar school komt? En ik nam me voor nooit zo te worden. Zo’n lastige ouder.

Laatst kwam ik haar vader tegen. Hij vertelde dat ze zó blij zijn dat ze de basisschool achter zich hebben kunnen laten. Hun dochter zit inmiddels in de brugklas. Het heeft hen heel wat gesprekken met school en geld om deskundigen te betalen gekost, maar het is gelukt. Ze hebben haar aan boord weten te houden. En nu, op het voortgezet onderwijs, heeft ze eindelijk haar plek gevonden.

Het klonk niet tobberig, maar krachtig en hoopvol. Ik zag iemand die is blijven staan voor zijn dochter en die steeds opnieuw het gesprek bleef aangaan.

Ik kijk naar onze dochter. Hoogbegaafd en uitgevallen in groep acht.

Met alles wat ik nu weet wou ik dat ik wat meer die lastige ouder had durven zijn. Uit angst om het goede contact met school te verliezen heb ik vaak mijn mond gehouden. Ik

wilde niet op de plek van de professional gaan zitten. En uit begrip voor de hoge werkdruk stelde ik weinig eisen.

De meeste ouders van hoogbegaafde kinderen weten meer over hoogbegaafdheid dan de gemiddelde leerkracht. En binnen het huidige onderwijssysteem, waarin kennis én middelen vaak ontbreken, is het nodig dat deze ouders op de barricade springen voor hun kind.

Het spijt me voor mijn dochter dat ik dat te weinig heb gedaan.

De echte lastige ouders zijn misschien wel degenen die niets zeggen.

Het bericht Lastige ouders verscheen eerst op Stichting iQ+.

Vanaf het moment dat we ons met onze hoogbegaafde kinderen in het Nederlandse onderwijssysteem begaven en na het horen en lezen van talloze verhalen van hoogbegaafde medemensen begon ik overeenkomsten te zien.

Sinds kort rijden we elke dag twintig kilometer heen en twintig kilometer terug om onze dochter naar haar nieuwe school te brengen. Een school waar voltijds hoogbegaafdenonderwijs wordt gegeven. Het is tegelijkertijd een zegen (hadden we die stap maar eerder gezet) en een rouwproces.

Vier jaar geleden begonnen we vol vertrouwen op de basisschool die op loopafstand van ons huis ligt. Een plek met betrokken leerkrachten, speelafspraakjes in de buurt en ouders die elkaar ontmoeten bij het hek. Maar, bleek gaandeweg, zonder expertise en bereidheid om meer te leren over hoogbegaafdheid, op een enkele leerkracht na.

Binnen een paar jaar tijd veranderde onze levenslustige, nieuwsgierige dochter in een angstig meisje dat zich terugtrok. Op school liet ze iets anders zien dan thuis, dit zorgde voor een ingewikkelde dynamiek in combinatie met het gebrek aan kennis over hoogbegaafdheid. We kwamen steeds vaker tegenover school te staan in plaats van naast elkaar. Het gaf ons een machteloos gevoel.

In gesprekken met andere ouders merkten we hoe eenzaam de zoektocht die hoogbegaafdheid heet kan zijn. ‘Als jij je zorgen maakt, voelt je kind dat ook, hoor.’ ‘Misschien projecteer je iets van jezelf op haar.’ ‘Maak school niet zo belangrijk, er is meer in het leven.’ ‘Ze komt er echt wel, op haar eigen manier.’ Een blik die afdwaalde, een gesprek dat een andere kant op werd gestuurd. Niet uit onwil, maar misschien omdat het lastig is om te horen dat het met een kind niet vanzelf gaat en er niet meteen een oplossing is.

Steeds vaker koos ik ervoor om niet meer te delen en ‘goed’ te antwoorden op de vraag ‘hoe is het?’. Maar van binnen wist ik precies wat ik wilde zeggen: ‘Als jij geen noodzaak voelt om op te staan en iets te veranderen, bevind je je waarschijnlijk in de bevoorrechte positie dat jouw kind wél past in het systeem. Luister naar me. Stel vragen. Verdraag het ongemak van ons verhaal. Probeer niet te fixen of te adviseren, maar kom naast me staan.’ Als ouder van een kind dat anders is, voel je je vaak zelf ook anders en even geen onderdeel van het geheel. Het enige dat dan helpt, is een ander mens dat zegt: ‘Ik zie je.’

Ons verhaal is niet uniek. Ik heb inmiddels tientallen anders ouders gesproken die dezelfde zoektocht hebben afgelegd of die er nog middenin zitten. En het bleken juist die ouders te zijn waar we steun vonden. Die een luisterend oor boden, vragen stelden en

die bemoedigende woorden vonden. Die weten hoe het is om anders te zijn binnen een systeem dat is gericht op het gemiddelde. En dat anders zijn niet zielig is, maar ook niet makkelijk.

Voor onze dochter geen spontaan ‘kom je bij me spelen?’ meer op haar nieuwe school. Iedereen komt uit een andere regio en alle speelafspraken worden gepland. Maar wel een school waar ze lacht en zichzelf terugvindt. Waar ze eindelijk zó leert dat haar ogen weer gaan glanzen.

Ze is samen met haar klasgenoten op weg haar bijdrage aan deze wereld vorm te geven. En dat ze van betekenis zullen zijn staat vast. Niet ondanks hun anders-zijn, maar dankzij.

Het bericht Anders zijn vraagt moed – en elkaar verscheen eerst op Stichting iQ+.

Een paar maanden geleden zaten we hier ook, met de andere mentor. Het ging goed, heel erg goed zelfs. De meeste leerlingen moesten cijfers ophalen of hun gedrag in de klas had aandacht nodig. Onze zoon had geen aandachtspunten. ‘Zie je, je kunt het wel,’ zeiden wij opgelucht tegen hem toen we terugliepen naar de auto. En dat hij trots mocht zijn op zichzelf. Hij had alle toetsen en opdrachten zonder hulp voorbereid en gemaakt. Een hele prestatie na de deuk in zijn zelfvertrouwen die hij had opgelopen op de basisschool. Hij haalde zijn schouders op en vroeg wat we gingen eten.

Nu, vier maanden later, zitten we in hetzelfde lokaal en gaat het nog steeds heel erg goed. Er zijn geen aandachtspunten rondom zijn gedrag en hij haalt hoge cijfers. De mentor vraagt wat zijn doelen zijn voor de komende tijd. Dan gebeurt het. ‘Een hoger cijfer voor biologie en meer focus’, antwoordt hij. De mentor vraagt door. Hij vertelt dat hij soms afgeleid wordt door gedoe in de klas en dat hij vindt dat hij dat minder moet laten gebeuren.’ Hier is de hoge lat. Ik hoop dat de mentor ‘m ook ziet en dat hij zal uitleggen dat het vervelend is om afgeleid te worden, maar best logisch in een klas waar veel speelt op gedragsniveau en met zijn gevoeligheid. Dat de leerkrachten zullen kijken naar de klassenindeling en dynamiek en naar hoe ze hem kunnen helpen. Maar de lat blijft onzichtbaar. Samen vullen ze in wat hij gaat doen om zijn focus te verbeteren. De aandacht verschuift naar het hogere cijfer voor biologie, waar hij gemiddeld een zeven en een half voor staat. Ook hier worden doelen voor opgesteld. Eerder beginnen met leren, beter opletten in de les en nog meer dingen die, in mijn ogen, al prima gaan.

Ik kijk naar dit tafereel en vraag me af wat mijn rol als ouder is. Zal ik een vraag stellen of een opmerking maken? Ben ik de enige in dit lokaal die doorheeft dat zojuist een stukje hoogbegaafdheid zich liet zien?

Je eigen hoge lat leren (h)erkennen is een belangrijke levensles. In plaats van hem af te wijzen, helpt het als je begrijpt dat hij bij je hoort. Én dat je met die lat iets vraagt van jezelf wat soms wel en soms niet zal lukken. Hij daagt je uit om je potentie aan te boren, maar kan je ook verlammen.

Als ik ’s avonds nog even naast zijn bed zit vraag ik hoe hij terugkijkt op het gesprek en naar de opgestelde doelen. Hij grinnikt en zegt: ‘Het is maar een voortgangsgesprek mam, leg je lat niet zo hoog’.

Het bericht Met een hoge lat op het vmbo verscheen eerst op Stichting iQ+.

‘Misschien wil ik bioloog worden’, zei ik tegen mijn mentor in de brugklas, die ook biologie gaf. Ik had een mentorgesprek. Geen idee waar mijn woorden vandaan kwamen, ze rolden uit mijn mond voordat ik erover nagedacht had. Ik had niets met biologie, maar de mentor begon meteen enthousiast te vertellen. Thuis haalde ik diep adem, alsof ik boven water kwam. Ik at een heel pak koeken op om het ongemak over de dingen die ik had gezegd tijdens het gesprek niet te hoeven voelen. 

‘Ik overdrijf niet als ik u vertel dat ik haar nog nooit zonder glimlach door het schoolgebouw heb zien lopen.’ Het publiek klapte en de conrector stak zijn hand uit om me te feliciteren met mijn diploma. Ik straalde. Maar ik was er niet helemaal. Thuis landde een eenzaam gevoel op me. Ik had mijn tijd op de middelbare school voltooid. Het was gelukt. Iedereen was blij voor me. Ik kreeg het koud en sloeg een deken om me heen. Waarom kon ik niet gewoon gelukkig zijn? 

Op school had ik veel vriendinnen, ik kon met iedereen opschieten. Maar als een vriendin afzei voelde ik opluchting. Het liefst was ik alleen. Daar schaamde ik me voor. Maar het had niets te maken met hoeveel ik om mijn vriendinnen gaf. Het kostte me veel energie, afspreken. Ik nodigde mijn vriendinnen nooit tegelijk uit. Ze waren te verschillend. Ik was bij iedereen een beetje anders. Dat vond ik slap van mezelf, maar ik had er geen grip op. 

Twintig jaar later zit ik met mijn hoogbegaafde dochter aan de tafel van de leerkracht. Op haar gezicht zie ik de glimlach die ik zo goed ken. Ze geeft precies de antwoorden die de leerkracht wil horen. ‘Van jou kan ik er wel dertig in de klas hebben’, zegt de leerkracht met een knipoog. Ze lacht, maar ik voel haar niet. Niet echt. Ik weet dat in deze situatie niets tot haar doordringt, maar de leerkracht lijkt niets te merken. ‘Het is alsof we over twee verschillende kinderen praten,’ zal hij later zeggen, als ik hem vertel wat er na het gesprek gebeurde. Bijna begin ik aan mijn eigen blik te twijfelen. 

Thuis komt de ontlading. Ze trapt woest haar schoenen uit en haar tas vliegt door de kamer. De lieflijke toon die ze op school gebruikte tegen de leerkracht en de intonatie die ze perfect imiteert van een populair meisje in de groep maken plaats voor haar eigen stem. Langzaam krijgt ze weer kleur op haar gezicht. Ze ontdooit. En dan komt alles eruit. Schreeuwend laat ze me weten dat ik haar alleen moet laten, maar niet weg mag gaan. Het is onvermijdelijk, na een dag aanpassen op school. En als de woede gaat liggen en de schaamte en de verwarring volgen over wat er allemaal net is gebeurd, komen de tranen. Dat is het moment waarop ik dichterbij mag komen. 

Ik neem haar in mijn armen zonder iets te zeggen. Ik voel verdriet dat het zo moet gaan en dat ik niet heb kunnen voorkomen, ondanks alles wat ik heb geleerd en geoefend, dat zij zich aanpast. Dat ik mijn eeuwige glimlach, die mensen op het verkeerde been zet en waarmee ik mezelf onzichtbaar maak, heb doorgegeven. Het is alsof onze hoogbegaafdheid tot uitdrukking komt in de manier waarop we ons kunnen aanpassen zonder dat iemand het merkt. We geven de ander precies waar hij om vraagt, zonder dat hij het doorheeft. We zijn wie de ander wil dat we zijn. Een talent, waarvan ik niet weet of je er trots op moet zijn. 

Maar ik heb ook vertrouwen. Zij zal haar weg vinden, net als ik. Met vallen en opstaan. Door ervaringen, haar creativiteit en haar nieuwsgierigheid naar de wereld. Doordat ze ouder wordt. Omdat het lijntje met wie ze daadwerkelijk is altijd blijft bestaan. 

• fawning: het voortdurend pleasen, perfectionisme en het wegcijferen van eigen behoeften om acceptatie en veiligheid te verkrijgen.

Het bericht Wie wil je dat ik ben? (fawning en hoogbegaafdheid) verscheen eerst op Stichting iQ+.

Wij maken ons ook op voor afscheid, maar deze keer definitief. Ons kind zal na de zomer overstappen naar voltijds hoogbegaafdenonderwijs. Het afgelopen schooljaar was een moeilijk jaar. Onze zoon liep vast en na eerdere ervaringen met onze andere kinderen kwamen we voor de vraag te staan: blijven of gaan? In het voorjaar hakten we de knoop door. Ik voelde me opgelucht en verdrietig tegelijk.

‘Het is nergens perfect, maar het wordt wel beter,’ zei een ouder die ik sprak over de nieuwe school. Het stelde me een beetje gerust. Ergens hoop je het antwoord te vinden voor jouw kind. Te horen dat dit de juiste stap is. Maar dat antwoord is er niet.

De ontdekking dat hoogbegaafdheid bij ons gezin hoort, voelt als thuiskomen en een eenzame tocht tegelijk. Het moedigt aan om met een andere blik naar ons zelf te kijken en de dingen die we altijd als beperking of vreemd heb beschouwd te omarmen en juist als kans te zien. Dat is een mooi avontuur. En er zijn vooroordelen, ongemak en gebrek aan kennis die voelen als gesloten deuren. In het onderwijs, in de kinderopvang, op het werk en in de zorg. Ja, soms zelfs in de familie en onder vrienden.

En nu staan we hier. We gaan het doen. Ondanks de dertig kilometer die we straks dagelijks gaan rijden. Ondanks alle fijne vriendschappen die door de jaren heen zijn ontstaan op de huidige school en die we achterlaten.

Het is niet zwart wit. Het is van alles wat. Er is hoop, er is uitzicht, er is onzekerheid en er is pijn dat het zo moet gaan. Wat verlang ik naar rust, een kind dat weer blij naar school gaat en een plek waar ik niets hoef uit te leggen over hoogbegaafdheid. Waardoor dat woord wat naar de achtergrond kan verschuiven. Wat zal ik de huidige school gaan missen. Ik ben gehecht aan de plek, de ouders, de kinderen én aan het team. Het is moeilijk om het beeld van de school dichtbij huis, waar vriendjes elkaar makkelijk opzoeken buiten schooltijd, los te laten. En er is een onzeker stemmetje in mijn hoofd dat soms nog roept: ‘We kunnen het ook niet doen.’

Ik hoop dat er ergens in de gonzende zomervakantie-energie nog ruimte is voor dit proces. Dat we straks niet stilletjes verdwijnen. Het zou mooi zijn als school ieder vertrek ook met ouders markeert. Door stil te staan bij wat we samen hebben meegemaakt en te leren van elkaar. Ik weet al langer hoe belangrijk het is om goed afscheid te nemen, maar nu voel ik het ook echt. Om ruimte te maken, aan beide kanten, en met een zacht hart uit elkaar te gaan. Ik hoop dat ons vertrek niet voor niets is. Op naar een nieuw begin.

Het bericht Goed afscheid nemen (van school wisselen) verscheen eerst op Stichting iQ+.

‘Voordat we beginnen wil ik alvast de uitslag delen van het intelligentieonderzoek, er is sprake van een gemiddelde intelligentie, daar hoeven we niet meer naar te kijken.’ De psycholoog, die sinds kort ons gezin begeleidt, is op school voor een groot overleg over onze zoon. De leerkracht van groep zes knikt, hij vermoedde al zoiets en laat de laatste Cito-scores zien. De intern begeleider is druk bezig met typen. Ik denk aan de uitslag van het intelligentieonderzoek en de grote verschillen tussen alle onderdelen, maar ik zeg niets. Wat weet ik er nou van? De psycholoog is op ons pad gekomen nadat we een verwijzing van de huisarts hadden gekregen. Liever hadden we een intelligentieonderzoek laten afnemen door een specialist op het gebied van hoogbegaafdheid, maar dat blijkt nog niet zo makkelijk. Er zijn lange wachtlijsten en de specialisten in onze regio moeten uit eigen zak worden betaald. De psycholoog legt uit dat ze onze zoon begeleidt in verband met de woede-uitbarstingen thuis. De leerkracht geeft aan dat hij dit beeld op school niet herkent. Hij zou bij wijze van wel dertig kinderen zoals onze zoon in zijn groep willen. Op school gaat het goed, hij heeft vrienden, is sociaal en kan goed meekomen. Er zijn eigenlijk geen bijzonderheden, ja, het is een gevoelige jongen en het valt op dat hij nooit om hulp vraagt. Al snel richt het gesprek zich op de thuissituatie. In mijn hoofd slaat de onzekerheid toe. Hoe hebben we ooit kunnen denken aan hoogbegaafdheid? Willen wij dat ons kind speciaal is? Ziet school ons nu als ‘die ouders’ en nemen ze ons niet meer serieus? Wat zeggen de woede-uitbarstingen over ons gezin en onze opvoedvaardigheden? Het gesprek wordt afgerond met de conclusie dat de begeleiding thuis waardevol is en wordt voortgezet. Voor school is er geen aanleiding om iets aan te passen of om een vervolgafspraak te plannen, maar we mogen altijd aan de bel trekken als we een vraag hebben. Ik kijk wel uit, denk ik. Voorlopig houden we ons gedeisd. En er is werk aan de winkel. Thuis.

Twee jaar later, de begeleiding van de psycholoog is dan al lang afgerond, komen de woede-uitbarstingen bijna niet meer voor. Wel zo makkelijk voor ons gezin, maar onze zoon is over de hele linie vlakker geworden. Het kind dat altijd met een nieuwsgierige blik naar de wereld keek is verdwenen. Zijn Cito-scores zijn verder gedaald, maar nog voldoende. Zijn nieuwe leerkrachten noemen hem liefkozend ‘een beetje lui’. Soms knaagt het nog aan me. Ik denk aan het kind dat hij was in groep één en aan de juf die ons toen vroeg: ‘Komt hoogbegaafdheid in jullie familie voor?’ En hoe wij lachend nee schudden. Zijn beste vriendje, dat de hele dag door ingewikkelde vragen over het heelal stelde en zichzelf had leren lezen, was hoogbegaafd. Zo was ons kind niet. Het onderwerp werd gesloten.

Het laat me niet helemaal los, maar ik durf niets meer te vragen aan school en we hebben nog steeds geen geld om zelf een onderzoek te betalen. Dan komt er een kans. We kunnen, via mijn werk, meedoen aan de totstandkoming van de normering van een nieuw intelligentieonderzoek, speciaal ontwikkeld voor (vermoedelijk) hoogbegaafde kinderen. De uitslag volgt vlak voor de overgang naar de middelbare school en er is geen twijfel mogelijk. Ons kind is hoogbegaafd.

Er vallen puzzelstukjes op hun plek. En er is rouw om hoe onze zoon niet is gezien en dat wij, zijn ouders, dat niet hebben kunnen voorkomen. We slaan een nieuwe weg in. Maar het zal nog drie jaar duren, het moment waarop onze zoon vastloopt op de middelbare school, voordat school ons opzoekt voor samenwerking in plaats van andersom. En voordat wij per toeval iemand vinden die echt gespecialiseerd is in hoogbegaafdheid, we niet zelf hoeven te betalen en waar we zonder ingewikkelde procedures en formulieren terecht kunnen. Voor het eerst komt er beweging. De blik van school verandert, onze zoon is bereid om het woord hoogbegaafd te onderzoeken in zichzelf en onze schouders voelen lichter zodat er ruimte komt om ook de mooie kanten van hoogbegaafdheid te ontdekken.

Het beste vriendje uit groep één, nog steeds een vriend van onze zoon, doorloopt inmiddels succesvol het gymnasium, is hoopvol en heeft vertrouwen als hij aan de toekomst denkt. Onze zoon stroomt af naar het vmbo, heeft een enorme hekel aan school gekregen en wantrouwt ‘het systeem’. Kinderen zijn verschillend en we moeten af van het denken in ‘hoger’ en ‘lager’. Maar toch. Wat als onze zoon vanaf groep één met een hoogbegaafde blik was bekeken? Wat als de hb-specialist toen al naast ons had gestaan? Mijn hart krimpt als ik zie wat ons onderwijssysteem doet met het zelfbeeld van sommige kinderen. En ik ben hoopvol. Om de vriendschap die het heeft overleefd.

Het bericht Onzichtbaar hoogbegaafd verscheen eerst op Stichting iQ+.