Blijf naast je kind staan

Onze zoon wilde niet naar school. School waarschuwde ons dat we dit pad niet in moesten slaan en dat het allerbelangrijkste was dat hij naar school bleef komen. Voor ons stond een goede samenwerking met school in die tijd voorop. En dus drukten we door. Als ik nu terugkijk heb ik spijt van de keren dat ik mijn huilende zoon over de parkeerplaats van school sleepte. En van alle keren dat ik mijn mond hield om de lieve vrede te bewaren op school. Naar je kind luisteren betekent niet dat je ook alles op moet volgen wat het wil, en je inzetten voor een goede relatie met school is belangrijk, ook voor je kind. Maar verlaat nooit je plek. Blijf naast je kind staan. Luister naar wat hij je wil vertellen met zijn gedrag. Laat weten dat je er voor hem bent en blijft. Durf ‘die lastige ouder’ te zijn en de gebaande paden te verlaten, zonder de realiteit uit ogen te verliezen. Maar durf je kind ook liefdevol te begrenzen. En weet dat het nooit te laat is om ergens op terug te komen. 

Blijf weg van de slachtofferrol

Ik kan niet tegen onrechtvaardigheid en wil niet accepteren dat het er in de wereld niet eerlijk aan toe gaat. Dat ons onderwijssysteem geen gelijke kansen biedt voor iedereen. En dat een deel van de ouders, met kinderen die wel passen in het systeem, daarover z’n schouders ophaalt. Dat scholen maar moeizaam toegeven dat ze er ook wel eens naast zitten met hun blik. Onze zoon ervaarde school als onrechtvaardig en oneerlijk en zette zijn hakken in het zand. Het kostte bakken met energie en het veranderde niets aan zijn situatie. Toen wij onze eigen intense verontwaardiging leerden dragen, en ons zelf niet langer zielig vonden, veranderde er ook iets bij hem. ‘Als dit het spel is, hoe spelen wij het dan?’ werd ons motto. Het zou alles veranderen.

Heb vertrouwen in je kind en zijn pad

Vroeger vond ik cijfers belangrijk. Ik hield alle Cito-scores bij en in de brugklas vroeg ik vaker naar de prestaties van onze zoon dan naar hoe het met hem ging. Niet blijven zitten, minimaal een havodiploma en een vervolgopleiding hoorden voor mij bij een succesvolle toekomst. En die gun ik hem. Een voor een sloopte ons kind alle plaatjes in mijn hoofd. Ik zag dat je als hoogbegaafde ook tot je recht kunt komen op het vmbo en dat je heel veel andere wegen kunt bewandelen om te groeien, los van school. Als ik nu naar mijn zoon kijk zie ik dat de zorgen die ik had onnodig waren en hem zelfs belemmerden. 

Zoek gelijkgestemden

Als je kind afwijkt van de norm reageert je omgeving daar meestal op met een mening, verpakt in vragen. Of met twijfel (‘Is hij wel getest?’). En als je kind het moeilijk heeft zijn er maar weinig mensen die in staat zijn om echt te luisteren naar hoe dat voor jou als ouder is (‘Maar moet je niet gewoon..’). Ik ben selectief geworden in wat ik met wie deel. Vriendschappen zijn veranderd. Dat voelde met vlagen eenzaam en als rouw, maar uiteindelijk gezond. Ik ging op zoek naar ouders die hetzelfde meemaakten en er ging een wereld voor me open. 

Ken jezelf

Onze zoon heeft ons een grote spiegel voorgehouden. Om hem op weg te helpen was het nodig om naar onze eigen schoolloopbaan te kijken en de pijn van de aanpassing en het niet gezien zijn te doorleven. Pas toen ik dat stuk omarmde kon ik er echt voor hem zijn.

Focus op de positieve kanten van hoogbegaafdheid

Zonder dat hij het weet heeft onze zoon ons bij een leven gebracht dat past bij wie we zijn. Dat we het leven anders beleven dan veel mensen om ons heen, is niet langer iets wat verborgen moet blijven of anders moet, maar onze kracht en bijdrage aan de wereld. Ik geniet van zijn eigenheid en kijk nieuwsgierig en met vertrouwen naar de vervolgstappen die hij gaat zetten.

Het bericht Wat onze hoogbegaafde zoon ons heeft geleerd over ouderschap verscheen eerst op Stichting iQ+.

Veel ouders willen dat hun kind een plekje in de plusklas krijgt. Het wordt gezien als een vorm van exclusieve aandacht. De uitleg van school versterkt dit beeld. De klas zou bedoeld zijn voor kinderen die meer uitdaging nodig hebben. Meer uitdaging nodig hebben betekent in de ogen van deze ouders meer kans op succes later. In de praktijk lijken vooral de hoog presterende kinderen, die willen leren, in de plusklas terecht te komen. Dat zijn zeker niet alle hoogbegaafde kinderen. De groep die zich aanpast om niet op te vallen en die geen fouten durft te maken, valt buiten deze blik. De kinderen die onopgemerkt met een boogje om iedere vaardigheid heen lopen die moeite kost. Zoals onze zoon.

Zijn leerkrachten hebben hem, na de uitslag van het intelligentie-onderzoek, direct aangemeld voor de plusklas. Toevallig zitten in zijn groep zeven kinderen die ook naar de plusklas gaan. Het zijn kinderen waar hij nooit mee afspreekt of de pauzes mee doorbrengt, maar in theorie zijn het peers.

Al snel laten we onze verwachting los dat hij herkenning zal vinden en zich thuis zal voelen bij de kinderen in de plusklas. Hij vindt de gezamenlijke denkopdrachten en al het gefilosofeer verschrikkelijk. Binnen de plusklas ontstaan hechte vriendschappen, maar onze zoon kan niet wachten tot de les voorbij is en hij zich weer kan aansluiten bij zijn eigen vrienden. Kinderen die moeite hebben met de basisstof van de basisschool en die met hele andere dingen bezig zijn dan met school.

Na een maand gemopper van onze zoon beginnen wij ook te twijfelen. Misschien moeten we stoppen met de plusklas en het woord hoogbegaafdheid laten voor wat het is. Maar de leerkracht van de plusklas geeft aan dat ze iets wil uitproberen. Ze had hem laatst laten programmeren, dat kan hij goed. Maar toen ze een tijdje bij hem zat, zag ze dat hij alleen de opdrachten maakte die hij kent. Zodra hij bij een opdracht kwam die om een nieuwe vaardigheid vroeg, stopte hij.

Twee weken later zitten mijn zoon en ik in de auto. Ik vraag voorzichtig hoe het gaat in de plusklas en zet me schrap voor een boos antwoord. ‘Hm, ik weet niet, misschien is het toch niet zo erg’, zegt hij. Als ik opzij kijk zie ik een blik die ik niet van hem ken. Misschien

is hij verliefd? ‘Ja, ik weet niet, ik voel me anders.’ Hij vertelt dat hij de laatste keer eigenlijk weg wilde lopen uit de klas. De leerkracht had gezegd dat hij iets nieuws moest proberen met programmeren. ‘Toen heb ik het toch gedaan. Daarna voelde ik me raar. En ik voel het nog.’ Het blijft even stil. Verwonderd kijk ik hem aan. Dan zegt hij: ‘Ik denk dat ik het weet. Ik voel me trots.’

Mijn hartgebied vult zich met een warm gevoel. Blij voor hem. En trots.

Het bericht Niet elk hoogbegaafd kind wil ‘meer’ (de plusklas) verscheen eerst op Stichting iQ+.

Dankzij de steun van een RITHA Specialist durven we de oude situatie los te laten en de weg van voltijds hoogbegaafdenonderwijs te gaan onderzoeken. Dat gaat niet zomaar. Overal waar we aankloppen voor een kennismakingsgesprek moeten we eerst een onderzoeksverslag laten zien. Totaal IQ < 130? Bijkomende diagnoses? Dan geen toegang en geen afspraak. Ik denk aan de ouders van vermoedelijk hoogbegaafde kinderen die geen geld hebben om goed onderzoek te laten verrichten. En aan hoogbegaafde kinderen die op basis van hun gedrag een extra diagnose krijgen, terwijl ze reageren op een omgeving die niet weet aan te sluiten. Als ik het onderzoeksverslag van onze dochter deel met de verschillende schooldirecteuren, besef ik dat we bevoorrecht zijn. Na de zomer maken we de overstap. En onze dochter bloeit op.

‘Ik hoor dat jullie van school veranderd zijn,’ zegt mijn zus tijdens een verjaardag. ‘Waarom?’ We hebben nog twee hoogbegaafde kinderen, maar hebben het woord ‘hoogbegaafd’ nooit genoemd in onze familie. Ik vermijd het onderwerp liever, omdat het vooroordelen oproept. ‘Ik zit op een hb-school’, roept mijn dochter vrolijk. Mijn zus kijkt me vragend aan. Nu moet ik wel. ‘Voltijds hoogbegaafdenonderwijs,’ zeg ik en glimlach zenuwachtig, alsof ik me verontschuldig. Ik vertel dat het al een tijd niet goed ging op de vorige school en dat de kinderen hoogbegaafd zijn. Mijn broer onderbreekt me. ‘Zijn ze getest?’ Zijn woorden klinken fel en hard. Ik knik. Het wordt stil in de ruimte. In de blikken van mijn familie lees ik ongeloof. Snel zeg ik dat het inmiddels goed gaat en verander van onderwerp. ‘Hoe is het met Emma? Zij gaat volgend jaar toch naar de middelbare school?’ Mijn zus begint uitgebreid te vertellen. Op de terugweg naar huis heb ik buikpijn. Het delen met vrienden en familie, over onze ontdekking en zoektocht, brengt tot nu toe eerder afstand dan nabijheid. ‘Vertel maar niet aan anderen dat je hoogbegaafd bent,’ wil ik tegen mijn kinderen zeggen.

Drie maanden later rijden we de camping in Drenthe op. Deze week komen we met meer dan honderd gezinnen, allemaal bekend met hoogbegaafdheid, samen. Ouders vinden elkaar en wisselen ervaringen uit. Kinderen die uit het onderwijs gevallen zijn, ontmoeten andere kinderen om vriendschap mee te sluiten. Mijn man trekt zich terug met zijn boek en wenst ons veel plezier. Net als onze oudste. Mijn dochter vliegt haar campingvriendin in de armen. Ze hebben elkaar vorig jaar leren kennen, toen we voor het eerst meegingen. Opgelucht haal ik adem en ontspan. Hier is het woord ‘hoogbegaafdheid’ een heel normaal woord en mogen we zijn wie we zijn, zonder eerst een onderzoeksverslag te laten zien.

Het bericht ‘Zijn ze getest?’ (recht op je hoogbegaafdheid) verscheen eerst op Stichting iQ+.

‘Ik geef dit advies bijna nooit, probeer mensen juist vaak in contact te brengen met hun gevoel, maar jou adviseer ik om iets minder te voelen.’ De therapeut van onze dochter kijkt me serieus aan. Ik lach, maar begrijp wat ze bedoelt. Niet omdat voelen het probleem is, maar omdat een intens gevoelsleven en een scherp rechtvaardigheidsgevoel het moeilijk maken om verder te gaan in een wereld die vaak ongevoelig en onrechtvaardig is.

Sinds een paar maanden volgt onze dochter voltijd hoogbegaafdenonderwijs en zijn we van school gewisseld. Na een zoektocht van jaren, met veel gesprekken op school en begeleiding door verschillende deskundigen die allemaal iets bijdroegen, maar nooit echt tot de kern kwamen, lijkt er nu iets te veranderen. We durven voorzichtig te zeggen dat we de juiste stap hebben gezet.

Maar er is veel gebeurd. Er is een bepaalde alertheid in mijn lichaam geslopen. Als de leerkracht op me af komt lopen na schooltijd schrik ik en verwacht gedoe. Totdat blijkt dat ze alleen even wil weten hoe het gaat. Ik praat minder met andere ouders op het schoolplein. Terwijl juist deze ouders weten hoe het is. Mijn systeem lijkt nog in de oude stand te staan. Alsof het er nog niet op vertrouwt dat het hier veilig is.

Onze dochter mist soms haar oude school. En tegelijk sluit ze op haar nieuwe school nieuwe vriendschappen en vertelt ze dat ze zich hier begrepen voelt. Ik herken het. Het is er allebei. Nu de rust terugkeert, komt er ruimte om te groeien, vindt ze haar nieuwsgierigheid naar de wereld terug, maar wordt ook alles wat er is gebeurd voelbaar. Alsof ze ontdooit.

Nooit had ik kunnen bedenken dat het veranderen van school zo’n impact zou kunnen hebben. Het is groter dan alleen een andere manier van onderwijs vinden en van plek wisselen. We waren gehecht aan de oude plek en aan het team, ook al begrepen we elkaar niet altijd. Met meerdere ouders hadden we vriendschappen opgebouwd; hun kinderen kwamen wekelijks bij ons thuis. We zijn iets kwijtgeraakt en niet langer onderdeel van een vertrouwde gemeenschap.

Het voelt als onzichtbaar verlies en heeft impact gehad op onze vriendengroep en familieband. Verlies wordt meestal aan de dood gekoppeld. Mensen die fysiek ziek worden, ontvangen hulp en steun. Voor dit soort verlies is nog weinig aandacht. De meeste mensen met wie we ons verhaal deelden, begrepen onze worsteling met het onderwijs niet. Toen we eenmaal de stap hadden gezet om naar een andere school te gaan, leken ze opgelucht adem te halen. Onderwerp gesloten.

Ik ben selectiever geworden in wat ik deel en met wie. Uit zelfbehoud. Het voelt als de beste keuze voor nu. We hebben een plek gevonden waar we ons zelf kunnen zijn, maar we staan ook meer alleen. Dat maakt me soms verdrietig. Het voelt als rouw. En soms ben ik boos. Dan vind ik het onrechtvaardig dat ons verhaal is verdwenen in een dossier, alsof er niets is gebeurd en niets van wordt geleerd. Een individueel verhaal in plaats van een signaal van een haperend systeem.

Een schoolwissel is zoveel meer dan een praktische verandering. Het betekent ruimte maken voor rouw en een nieuw begin, met een sterk rechtvaardigheidsgevoel en intense gevoelswereld onder je arm.

Het bericht Loskomen en verdergaan na een schoolwissel (hoogbegaafdheid en rouw) verscheen eerst op Stichting iQ+.

Onze jongste gaat één keer per week een uur naar de plusklas van school en krijgt ander rekenwerk dan haar klasgenoten. Van een vrolijke nieuwsgierige peuter is ze veranderd in een angstig meisje met ernstige blik, dat vooral bezig is met het scannen van haar omgeving. ‘Wat wordt er verwacht van mij? Hoe voelt mijn meester zich vandaag? Hoe zorg ik dat ik er bij blijf horen en niet opval? Hoe zorg ik ervoor dat ik mezelf niet laat meeslepen door alles wat ik waarneem? Gedachten en vragen die me zo naar een ander onderwerp en andere wereld voeren of waarvan ik dichtklap. Een geur, de onderstroom, onrechtvaardigheid, geklets, bewegingen en blikken.’ Er is weinig ruimte voor nieuwe dingen. Ze is, onzichtbaar voor anderen, aan het overleven. Als ze aangeeft dat het pluswerk te veel is, moedigt haar leerkracht haar aan door te zetten. Alles voor de leerkuil. Thuis nemen de woede-uitbarstingen toe. Het wordt steeds moeilijker om ’s ochtends op te staan en naar school te gaan. Tegelijk wordt ons vertrouwen in school, de hoop dat we er samen uitkomen, kleiner.

Vlak voor de zomervakantie hakken we de knoop door. Het doet pijn, we zijn gehecht aan deze plek, de ouders, de kinderen en het team. We schrijven onze dochter in voor een dorpsschool twintig kilometer verderop. Een school waar voltijds hoogbegaafden onderwijs wordt aangeboden, gewoon, naast de andere groepen. Én met net zoveel meisjes als jongens. Het gebouw en het plein lijken in niets op de oude school. Alles is kleiner en kaler. Maar onze dochter bloeit op. Haar wangen krijgen weer kleur, ze ontspant, ze hervindt haar nieuwsgierigheid naar de wereld.

Een paar maanden later, op weg naar het kerstdiner, bekijk ik haar door de achteruitkijkspiegel. Ze zit op de achterbank, met haar zelfgemaakte hapjes op schoot. Haar ogen glinsteren. Ze vraagt of ik de lucht zie, hoe mooi de kleuren en dat ze die gaat schilderen als we thuis zijn. ‘Zouden ze op de oude school nu ook Kerst vieren’, mijmert ze. ‘Ik mis ze soms, dan bedenk ik dat ik op een dag weer binnenloop, alsof ik nooit ben weggegaan. Wat zouden ze dan doen?’ We delen ons verlangen om te horen dat je gemist wordt. Ik vraag haar of ze terug zou willen als het kon. Tot mijn verbazing schudt ze haar hoofd. ‘Nee, dit is nu mijn school. Hier begrijpen ze me, zonder dat ik het nog een keer moet uitleggen. Zélfs de jongens.’ Ze lacht om het laatste. ‘Ik heb geen extra werk. Iedereen blijft in de groep.’ Ze staart naar buiten. ‘Misschien komt het omdat iedereen hoogbegaafd is in mijn klas,’ zegt ze. ‘Ik weet het niet, we hoeven het nooit over dat woord te hebben. Hier kan ik gewoon zijn.’

Het bericht Mag ik gewoon zijn? (hoogbegaafd kind) verscheen eerst op Stichting iQ+.

Inmiddels ben ik zelf moeder. Vaak denk ik terug aan de geweldige tijd die ik heb beleefd op de ZMLK-school. Ik ben benieuwd hoe het met de kinderen van toen gaat. Ik denk ook vaak terug aan de ouders met wie ik werkte. Hoe de toelating op onze school voor sommige ouders een opluchting was, eindelijk een plek waar zij en hun kind zich gezien en gehoord voelden. Voor andere ouders was het juist confronterend en het begin van het loslaten van hun toekomstbeeld en rouw. Levend verlies.

De kinderen op onze school functioneerden op ongeveer hetzelfde intelligentieniveau, maar hun sociale omgeving, hun karakter en hun geschiedenis verschilden van elkaar. Sommige kinderen hadden ook een syndroom, ADHD of Autisme. Er ontstonden vriendschappen, maar er waren ook kinderen die elkaar helemaal niet lagen of die niks hadden met elkaar. Net als op een gewone school. Toch vonden ze hier een plek waar het onderwijs wél aansloot op hun behoefte.

Mijn kinderen lijken op de kinderen van de ZMLK, als je kijkt naar hun intelligentieniveau en hoe ver dat verwijderd is van het gemiddelde IQ. Zij bevinden zich alleen aan de andere kant van de normaalverdeling. Je noemt het ook wel hoogbegaafd, een woord dat vooroordelen oproept en dat sommige ouders om die reden liever niet hardop uitspreken. Voor deze kinderen is er geen speciaal onderwijs. De meeste leerkrachten in het reguliere onderwijs hebben op hun opleiding niets geleerd over hoogbegaafdheid, weten niet hoe deze kinderen naar de wereld kijken, denken en voelen. En dat hun onderwijsbehoefte verder gaat dan uitdaging en extra werk.

Mijn dochter veegde gisterenavond gefrustreerd haar leerwerk voor Duits van tafel. ‘Ik begrijp er niets van en het is veel te veel’, riep ze en nog wat boze woorden over de docent. Ze zit in de tweede klas van de mavo. Haar leerkracht volgt een methode waarin de lesstof in kleine, aparte stappen wordt aangeboden. Het lesboek ziet er aantrekkelijk uit, maar ik zie meteen wat het probleem is. Nergens wordt uitgelegd waarom je deze stappen leert en waar naar toe gewerkt wordt. Ik schrijf het woord Duits op papier en maak vertakkingen. Ik laat zien dat om een vreemde taal te beheersen, je de grammaticale regels moet kennen, dat je iets moet weten over de letters die voorkomen in die taal en over hun uitspraak, dat het handig is om de cijfers, dagen, maanden en kloktijden uit je hoofd te leren en om je woordenschat te vergroten. En dat dit allemaal samenkomt in de zinnen waarmee geoefend wordt in het boek. Binnen een uur is mijn dochter weer aan het werk. Omdat ik de stof top-down in plaats van bottom-up heb aangeboden. De docent is heel aardig, maar mijn dochter wil niets van haar weten. Als deze leerkracht kennis had gehad van hoogbegaafdheid, had zij geweten dat haar methode voor de hoogbegaafde leerling in haar klas niet werkt. En misschien hadden ze dan een betere relatie op kunnen bouwen.

Als ik me niet had ingelezen en bijgeschoold op het gebied van hoogbegaafdheid had ik niet geweten dat mijn dochter een andere tactiek nodig heeft. Zo vaak heb ik leerkrachten ontmoet die kinderen met een neutrale blik tegemoet wilden treden en die het woord hoogbegaafdheid liever niet gebruikten. Leerkrachten die vervolgens liefdevol en onbewust keer op keer de plank missloegen.

Ik las een bericht op social media waarin werd opgeroepen om het contact met kinderen voorop te stellen en niet de labels. Als voorbeeld werd ook hoogbegaafdheid genoemd. Het klinkt aannemelijk en mooi. Maar het deed me pijn. Zo lang er geen plek voor hoogbegaafde kinderen is waar passend onderwijs iedere schooldag beschikbaar is,  blijft onderwijs voor deze groep iets waar je zonder al te veel kleerscheuren doorheen moet zien te komen. Waar je pech of geluk hebt met de leerkracht die je treft. Zonder hun intelligentieverslag waarin hoogbegaafdheid is vastgesteld, waren er deuren gesloten gebleven en waren mijn kinderen nog verder klem komen te zitten. Juist vanaf het moment dat mijn kinderen door een hoogbegaafdenbril werden bekeken verbeterde de relatie en konden ze ook op school voorzichtig worden wie ze zijn. Een veilige relatie met hoogbegaafde kinderen op school opbouwen is onmogelijk zonder kennis van hoogbegaafdheid. Dat begint met je verdiepen, het woord erkennen en je neutrale bril afzetten. Er worden nog veel te veel hoogbegaafde kinderen niet gezien en in de steek gelaten.

Het bericht Geef het beestje wél een naam: hoogbegaafdheid verscheen eerst op Stichting iQ+.

Die woorden blijven hangen. Lastige ouders.

Toen onze oudste voor het eerst naar school ging, stonden er ’s ochtends altijd een paar ouders uitgebreid te praten met de leerkracht. Ze vertelden hoe hun kind geslapen had, of er goed gegeten was, en of de meester die dag extra wilde letten op het op tijd naar de wc gaan.

Ik wilde niet zo’n ouder zijn. Veeleisend, met weinig oog voor de andere kinderen in de groep of de taken die al op het bordje van de leerkracht lagen. Niet zo’n lastige ouder.

En toen kwam dat ene meisje in de klas.

Iedere ochtend kwam ze huilend binnen, vastgeklampt aan een van haar ouders. De eerste dag had iedereen met haar te doen, maar na twee maanden begon het geluid te irriteren. Ook de houding van de leerkracht veranderde. Waar ze eerst het meisje op schoot nam en met aandacht naar de ouders luisterde, kreeg het meisje nu een vaste plek in de kring. Het gehuil werd genegeerd.

Haar ouders wurmden zich elke ochtend, met het zweet op hun voorhoofd, los uit haar greep. Ze zetten haar op haar stoeltje en verlieten het lokaal.

Ik sprak haar moeder een keer. Ze vertelde over haar zoektocht: over hoogbegaafdheid, passend onderwijs en alle gesprekken die ze al had gevoerd met school. Het klonk tobberig en uitzichtloos. Ik dacht: Wat zegt dit over deze ouders, dat hun dochter elke dag huilend naar school komt? En ik nam me voor nooit zo te worden. Zo’n lastige ouder.

Laatst kwam ik haar vader tegen. Hij vertelde dat ze zó blij zijn dat ze de basisschool achter zich hebben kunnen laten. Hun dochter zit inmiddels in de brugklas. Het heeft hen heel wat gesprekken met school en geld om deskundigen te betalen gekost, maar het is gelukt. Ze hebben haar aan boord weten te houden. En nu, op het voortgezet onderwijs, heeft ze eindelijk haar plek gevonden.

Het klonk niet tobberig, maar krachtig en hoopvol. Ik zag iemand die is blijven staan voor zijn dochter en die steeds opnieuw het gesprek bleef aangaan.

Ik kijk naar onze dochter. Hoogbegaafd en uitgevallen in groep acht.

Met alles wat ik nu weet wou ik dat ik wat meer die lastige ouder had durven zijn. Uit angst om het goede contact met school te verliezen heb ik vaak mijn mond gehouden. Ik

wilde niet op de plek van de professional gaan zitten. En uit begrip voor de hoge werkdruk stelde ik weinig eisen.

De meeste ouders van hoogbegaafde kinderen weten meer over hoogbegaafdheid dan de gemiddelde leerkracht. En binnen het huidige onderwijssysteem, waarin kennis én middelen vaak ontbreken, is het nodig dat deze ouders op de barricade springen voor hun kind.

Het spijt me voor mijn dochter dat ik dat te weinig heb gedaan.

De echte lastige ouders zijn misschien wel degenen die niets zeggen.

Het bericht Lastige ouders verscheen eerst op Stichting iQ+.

Vanaf het moment dat we ons met onze hoogbegaafde kinderen in het Nederlandse onderwijssysteem begaven en na het horen en lezen van talloze verhalen van hoogbegaafde medemensen begon ik overeenkomsten te zien.

Sinds kort rijden we elke dag twintig kilometer heen en twintig kilometer terug om onze dochter naar haar nieuwe school te brengen. Een school waar voltijds hoogbegaafdenonderwijs wordt gegeven. Het is tegelijkertijd een zegen (hadden we die stap maar eerder gezet) en een rouwproces.

Vier jaar geleden begonnen we vol vertrouwen op de basisschool die op loopafstand van ons huis ligt. Een plek met betrokken leerkrachten, speelafspraakjes in de buurt en ouders die elkaar ontmoeten bij het hek. Maar, bleek gaandeweg, zonder expertise en bereidheid om meer te leren over hoogbegaafdheid, op een enkele leerkracht na.

Binnen een paar jaar tijd veranderde onze levenslustige, nieuwsgierige dochter in een angstig meisje dat zich terugtrok. Op school liet ze iets anders zien dan thuis, dit zorgde voor een ingewikkelde dynamiek in combinatie met het gebrek aan kennis over hoogbegaafdheid. We kwamen steeds vaker tegenover school te staan in plaats van naast elkaar. Het gaf ons een machteloos gevoel.

In gesprekken met andere ouders merkten we hoe eenzaam de zoektocht die hoogbegaafdheid heet kan zijn. ‘Als jij je zorgen maakt, voelt je kind dat ook, hoor.’ ‘Misschien projecteer je iets van jezelf op haar.’ ‘Maak school niet zo belangrijk, er is meer in het leven.’ ‘Ze komt er echt wel, op haar eigen manier.’ Een blik die afdwaalde, een gesprek dat een andere kant op werd gestuurd. Niet uit onwil, maar misschien omdat het lastig is om te horen dat het met een kind niet vanzelf gaat en er niet meteen een oplossing is.

Steeds vaker koos ik ervoor om niet meer te delen en ‘goed’ te antwoorden op de vraag ‘hoe is het?’. Maar van binnen wist ik precies wat ik wilde zeggen: ‘Als jij geen noodzaak voelt om op te staan en iets te veranderen, bevind je je waarschijnlijk in de bevoorrechte positie dat jouw kind wél past in het systeem. Luister naar me. Stel vragen. Verdraag het ongemak van ons verhaal. Probeer niet te fixen of te adviseren, maar kom naast me staan.’ Als ouder van een kind dat anders is, voel je je vaak zelf ook anders en even geen onderdeel van het geheel. Het enige dat dan helpt, is een ander mens dat zegt: ‘Ik zie je.’

Ons verhaal is niet uniek. Ik heb inmiddels tientallen anders ouders gesproken die dezelfde zoektocht hebben afgelegd of die er nog middenin zitten. En het bleken juist die ouders te zijn waar we steun vonden. Die een luisterend oor boden, vragen stelden en

die bemoedigende woorden vonden. Die weten hoe het is om anders te zijn binnen een systeem dat is gericht op het gemiddelde. En dat anders zijn niet zielig is, maar ook niet makkelijk.

Voor onze dochter geen spontaan ‘kom je bij me spelen?’ meer op haar nieuwe school. Iedereen komt uit een andere regio en alle speelafspraken worden gepland. Maar wel een school waar ze lacht en zichzelf terugvindt. Waar ze eindelijk zó leert dat haar ogen weer gaan glanzen.

Ze is samen met haar klasgenoten op weg haar bijdrage aan deze wereld vorm te geven. En dat ze van betekenis zullen zijn staat vast. Niet ondanks hun anders-zijn, maar dankzij.

Het bericht Anders zijn vraagt moed – en elkaar verscheen eerst op Stichting iQ+.

Een paar maanden geleden zaten we hier ook, met de andere mentor. Het ging goed, heel erg goed zelfs. De meeste leerlingen moesten cijfers ophalen of hun gedrag in de klas had aandacht nodig. Onze zoon had geen aandachtspunten. ‘Zie je, je kunt het wel,’ zeiden wij opgelucht tegen hem toen we terugliepen naar de auto. En dat hij trots mocht zijn op zichzelf. Hij had alle toetsen en opdrachten zonder hulp voorbereid en gemaakt. Een hele prestatie na de deuk in zijn zelfvertrouwen die hij had opgelopen op de basisschool. Hij haalde zijn schouders op en vroeg wat we gingen eten.

Nu, vier maanden later, zitten we in hetzelfde lokaal en gaat het nog steeds heel erg goed. Er zijn geen aandachtspunten rondom zijn gedrag en hij haalt hoge cijfers. De mentor vraagt wat zijn doelen zijn voor de komende tijd. Dan gebeurt het. ‘Een hoger cijfer voor biologie en meer focus’, antwoordt hij. De mentor vraagt door. Hij vertelt dat hij soms afgeleid wordt door gedoe in de klas en dat hij vindt dat hij dat minder moet laten gebeuren.’ Hier is de hoge lat. Ik hoop dat de mentor ‘m ook ziet en dat hij zal uitleggen dat het vervelend is om afgeleid te worden, maar best logisch in een klas waar veel speelt op gedragsniveau en met zijn gevoeligheid. Dat de leerkrachten zullen kijken naar de klassenindeling en dynamiek en naar hoe ze hem kunnen helpen. Maar de lat blijft onzichtbaar. Samen vullen ze in wat hij gaat doen om zijn focus te verbeteren. De aandacht verschuift naar het hogere cijfer voor biologie, waar hij gemiddeld een zeven en een half voor staat. Ook hier worden doelen voor opgesteld. Eerder beginnen met leren, beter opletten in de les en nog meer dingen die, in mijn ogen, al prima gaan.

Ik kijk naar dit tafereel en vraag me af wat mijn rol als ouder is. Zal ik een vraag stellen of een opmerking maken? Ben ik de enige in dit lokaal die doorheeft dat zojuist een stukje hoogbegaafdheid zich liet zien?

Je eigen hoge lat leren (h)erkennen is een belangrijke levensles. In plaats van hem af te wijzen, helpt het als je begrijpt dat hij bij je hoort. Én dat je met die lat iets vraagt van jezelf wat soms wel en soms niet zal lukken. Hij daagt je uit om je potentie aan te boren, maar kan je ook verlammen.

Als ik ’s avonds nog even naast zijn bed zit vraag ik hoe hij terugkijkt op het gesprek en naar de opgestelde doelen. Hij grinnikt en zegt: ‘Het is maar een voortgangsgesprek mam, leg je lat niet zo hoog’.

Het bericht Met een hoge lat op het vmbo verscheen eerst op Stichting iQ+.

‘Misschien wil ik bioloog worden’, zei ik tegen mijn mentor in de brugklas, die ook biologie gaf. Ik had een mentorgesprek. Geen idee waar mijn woorden vandaan kwamen, ze rolden uit mijn mond voordat ik erover nagedacht had. Ik had niets met biologie, maar de mentor begon meteen enthousiast te vertellen. Thuis haalde ik diep adem, alsof ik boven water kwam. Ik at een heel pak koeken op om het ongemak over de dingen die ik had gezegd tijdens het gesprek niet te hoeven voelen. 

‘Ik overdrijf niet als ik u vertel dat ik haar nog nooit zonder glimlach door het schoolgebouw heb zien lopen.’ Het publiek klapte en de conrector stak zijn hand uit om me te feliciteren met mijn diploma. Ik straalde. Maar ik was er niet helemaal. Thuis landde een eenzaam gevoel op me. Ik had mijn tijd op de middelbare school voltooid. Het was gelukt. Iedereen was blij voor me. Ik kreeg het koud en sloeg een deken om me heen. Waarom kon ik niet gewoon gelukkig zijn? 

Op school had ik veel vriendinnen, ik kon met iedereen opschieten. Maar als een vriendin afzei voelde ik opluchting. Het liefst was ik alleen. Daar schaamde ik me voor. Maar het had niets te maken met hoeveel ik om mijn vriendinnen gaf. Het kostte me veel energie, afspreken. Ik nodigde mijn vriendinnen nooit tegelijk uit. Ze waren te verschillend. Ik was bij iedereen een beetje anders. Dat vond ik slap van mezelf, maar ik had er geen grip op. 

Twintig jaar later zit ik met mijn hoogbegaafde dochter aan de tafel van de leerkracht. Op haar gezicht zie ik de glimlach die ik zo goed ken. Ze geeft precies de antwoorden die de leerkracht wil horen. ‘Van jou kan ik er wel dertig in de klas hebben’, zegt de leerkracht met een knipoog. Ze lacht, maar ik voel haar niet. Niet echt. Ik weet dat in deze situatie niets tot haar doordringt, maar de leerkracht lijkt niets te merken. ‘Het is alsof we over twee verschillende kinderen praten,’ zal hij later zeggen, als ik hem vertel wat er na het gesprek gebeurde. Bijna begin ik aan mijn eigen blik te twijfelen. 

Thuis komt de ontlading. Ze trapt woest haar schoenen uit en haar tas vliegt door de kamer. De lieflijke toon die ze op school gebruikte tegen de leerkracht en de intonatie die ze perfect imiteert van een populair meisje in de groep maken plaats voor haar eigen stem. Langzaam krijgt ze weer kleur op haar gezicht. Ze ontdooit. En dan komt alles eruit. Schreeuwend laat ze me weten dat ik haar alleen moet laten, maar niet weg mag gaan. Het is onvermijdelijk, na een dag aanpassen op school. En als de woede gaat liggen en de schaamte en de verwarring volgen over wat er allemaal net is gebeurd, komen de tranen. Dat is het moment waarop ik dichterbij mag komen. 

Ik neem haar in mijn armen zonder iets te zeggen. Ik voel verdriet dat het zo moet gaan en dat ik niet heb kunnen voorkomen, ondanks alles wat ik heb geleerd en geoefend, dat zij zich aanpast. Dat ik mijn eeuwige glimlach, die mensen op het verkeerde been zet en waarmee ik mezelf onzichtbaar maak, heb doorgegeven. Het is alsof onze hoogbegaafdheid tot uitdrukking komt in de manier waarop we ons kunnen aanpassen zonder dat iemand het merkt. We geven de ander precies waar hij om vraagt, zonder dat hij het doorheeft. We zijn wie de ander wil dat we zijn. Een talent, waarvan ik niet weet of je er trots op moet zijn. 

Maar ik heb ook vertrouwen. Zij zal haar weg vinden, net als ik. Met vallen en opstaan. Door ervaringen, haar creativiteit en haar nieuwsgierigheid naar de wereld. Doordat ze ouder wordt. Omdat het lijntje met wie ze daadwerkelijk is altijd blijft bestaan. 

• fawning: het voortdurend pleasen, perfectionisme en het wegcijferen van eigen behoeften om acceptatie en veiligheid te verkrijgen.

Het bericht Wie wil je dat ik ben? (fawning en hoogbegaafdheid) verscheen eerst op Stichting iQ+.